Spowiedź: Jak zrobić dobry rachunek sumienia? Przewodnik

Sakrament spowiedzi, zwany także pokuty, jest dla wielu z nas okazją do odnowienia relacji z Bogiem i samym sobą. Czasem jednak przygotowanie do niego może wydawać się skomplikowane. Ten artykuł ma na celu przybliżenie Ci, jak przeprowadzić szczery i owocny rachunek sumienia, aby spowiedź stała się prawdziwym spotkaniem z Bożym miłosierdziem, a nie tylko obowiązkiem. Pamiętaj, że Bóg zawsze czeka, aby Ci przebaczyć i Cię uzdrowić.

Grzech, w perspektywie wiary, to nie tyle lista zakazanych czynów, ile raczej przeszkoda w naszej relacji z Bogiem. To świadome odwrócenie się od Niego, wybór tego, co nas od Niego oddala, zamiast tego, co nas do Niego przybliża. Może to być zarówno konkretny czyn, jak i zaniedbanie, postawa serca czy sposób myślenia. Spowiedź jest drogą do uzdrowienia tej relacji, do pojednania z Bogiem i samym sobą. To nie jest przygnębiający sąd, ale pełne miłości spotkanie, w którym Bóg pragnie nam dać swoje przebaczenie i siłę do dalszego życia.

1. Rachunek sumienia: To szczere i uczciwe spojrzenie na swoje życie w świetle Bożego prawa i miłości. Chodzi o przypomnienie sobie popełnionych grzechów, aby móc je wyznać. Bez tego nie wiemy, co mamy naprawić.
2. Żal za grzechy: To nie tylko smutek z powodu popełnionego zła, ale przede wszystkim głębokie pragnienie odwrócenia się od grzechu i powrotu do Boga. To uznanie, że grzech rani Boga i nas samych.
3. Mocne postanowienie poprawy: To szczera wola, aby unikać grzechów, zwłaszcza tych, które najczęściej popełniamy, i żyć zgodnie z wolą Bożą. Postanowienie to powinno być realistyczne i konkretne.
4. Szczera spowiedź: Oznacza wyznanie wszystkich zapamiętanych grzechów ciężkich kapłanowi. Ważne jest, aby mówić szczerze, bez zatajania czy umniejszania.
5. Zadośćuczynienie: To naprawienie zła, które wyrządziliśmy, na ile to możliwe. Może to być przeproszenie kogoś, oddanie skradzionego przedmiotu, pomoc potrzebującemu czy wypełnienie nałożonej przez kapłana pokuty.

Grzech ciężki a powszedni: co wyznać, a co warto

Kluczowe dla zrozumienia spowiedzi jest rozróżnienie między grzechem ciężkim a lekkim. Nie każdy błąd czy potknięcie jest grzechem ciężkim, ale niektóre czyny mają na tyle poważne konsekwencje, że mogą zerwać naszą relację z Bogiem, jeśli są popełnione z pełną świadomością i dobrowolnie. Aby grzech został uznany za ciężki, muszą być spełnione trzy warunki:

1. Poważna materia: Oznacza to, że czyn sam w sobie jest obiektywnie bardzo zły i narusza fundamentalne zasady Bożej miłości lub sprawiedliwości. Przykłady to: zabójstwo, cudzołóstwo, ciężka kradzież, bluźnierstwo, aborcja, eutanazja, świadome i dobrowolne opuszczenie niedzielnej Mszy Świętej.
2. Pełna świadomość: Musisz wiedzieć, że czyn, którego się dopuszczasz, jest grzechem ciężkim. Jeśli popełniasz coś złego, ale nie masz pojęcia, że jest to tak poważne przewinienie, grzech może nie być ciężki. Na przykład, jeśli ktoś przez całe życie był wychowywany w przekonaniu, że pewne praktyki są dopuszczalne, a dopiero później poznaje prawdę.
3. Dobrowolna zgoda: Musisz świadomie i dobrowolnie wybrać popełnienie tego czynu. Jeśli ktoś zmusza Cię do czegoś pod groźbą, nie jest to grzech ciężki z Twojej strony. Podobnie, jeśli działasz pod silnym wpływem emocji, stresu czy nałogu, który ogranicza Twoją wolność, może to zmniejszyć winę.

Wyznanie wszystkich zapamiętanych grzechów ciężkich jest absolutnie obowiązkowe. Ich zatajenie na spowiedzi sprawia, że cała spowiedź jest nieważna.

Grzechy lekkie, zwane też powszednimi, to potknięcia, które osłabiają naszą relację z Bogiem, ale jej nie zrywają. Choć nie musimy ich wyznawać na spowiedzi, aby była ona ważna, to jednak regularne wyznawanie grzechów lekkich jest niezwykle cenną praktyką duchową. Dlaczego? Ponieważ:

• Pomaga nam wzrastać w cnotach i stawać się coraz bardziej podobnym do Chrystusa.
• Umacnia naszą wolę w walce z pokusami i słabościami.
• Pozwala nam głębiej poznać siebie, swoje słabości i mocne strony.
• Oczyszcza naszą duszę i czyni nas bardziej otwartymi na łaskę Bożą.
• Często grzechy lekkie, powtarzane wielokrotnie, mogą prowadzić do grzechów ciężkich, dlatego warto je wykorzeniać zawczasu.

Solidny rachunek sumienia: przewodnik krok po kroku

Dekalog, czyli dziesięć przykazań Bożych, stanowi odwieczną i niezawodną mapę naszego życia duchowego. Analiza własnych czynów i postaw w świetle tych przykazań pozwala nam kompleksowo ocenić, na ile żyjemy w zgodzie z wolą Bożą. Jest to sprawdzona metoda, która pomaga niczego nie pominąć.

Przykazanie pierwsze: Nie będziesz miał cudzych bogów przede Mną.

To przykazanie mówi o naszej fundamentalnej relacji z Bogiem. Nakazuje oddawanie czci tylko Jemu i stawianie Go na pierwszym miejscu w życiu. Grzechy przeciwko niemu to wszystko, co odwraca nas od Boga i stawia na Jego miejscu inne rzeczy lub osoby.

• Bałwochwalstwo: Nadmierne przywiązanie do dóbr materialnych, pieniędzy, władzy, kariery, a nawet innych ludzi, tak że stają się one ważniejsze niż Bóg.
• Zabobony i wróżbiarstwo: Wszelkie próby szukania pomocy lub przepowiadania przyszłości u sił nadprzyrodzonych innych niż Bóg (np. horoskopy, karty tarota, spirytyzm).
• Niewiara, zwątpienie, obojętność religijna: Odmawianie przyjęcia prawd wiary lub lekceważenie spraw Bożych.
• Utrata ufności w Boga: Rozpacz z powodu grzechów lub nieszczęść, zamiast ufania w Boże miłosierdzie.

Przykazanie drugie: Nie będziesz brał imienia Pana Boga twego nadaremno.

To przykazanie chroni świętość imienia Bożego. Nakazuje szacunek dla Boga i wszystkiego, co z Nim związane. Grzechy przeciw niemu to używanie imienia Boga w sposób niegodny.

• Bluźnierstwo: Obraźliwe słowa lub gesty skierowane przeciwko Bogu, Matce Bożej, świętym lub rzeczom świętym.
• Niepotrzebne przysięgi: Składanie przysięgi na imię Boga w sprawach błahych lub bez potrzeby.
• Kłamstwo pod przysięgą: Przysięganie na coś, co nie jest prawdą.
• Przeklinanie, wzywanie imienia Bożego w złości: Używanie imienia Boga jako wykrzyknika w emocjonalnych sytuacjach.

Przykazanie trzecie: Pamiętaj, abyś dzień święty święcił.

To przykazanie nakazuje poświęcenie dnia Pańskiego (niedzieli i świąt nakazanych) na uwielbienie Boga, wypoczynek i troskę o więzi rodzinne. Grzechy przeciw niemu to zaniedbanie tych obowiązków.

• Świadome i dobrowolne opuszczanie Mszy Świętej w niedzielę i święta nakazane: Jest to poważne zaniedbanie obowiązku wobec Boga.
• Niepotrzebna praca w niedzielę: Wykonywanie pracy, która nie jest konieczna i odbiera czas na modlitwę i odpoczynek.
• Zaniedbanie modlitwy i życia duchowego w niedzielę: Pozwalanie, aby niedziela stała się dniem całkowicie świeckim, pozbawionym wymiaru duchowego.
• Nadmierna praca lub rozrywka kosztem więzi rodzinnych i duchowych: Zapominanie o tym, co w niedzielę jest naprawdę ważne.

Przykazanie czwarte: Czcij ojca swego i matkę swoją.

To przykazanie nakazuje szacunek i miłość do rodziców oraz troskę o rodzinę. Obejmuje także szacunek dla autorytetów.

• Brak szacunku dla rodziców: Lekceważenie ich zdania, obrażanie, kłótnie, nieposłuszeństwo (zwłaszcza gdy jest uzasadnione).
• Zaniedbanie obowiązków wobec rodziców: Szczególnie w ich starości lub chorobie.
• Kłótnie i brak harmonii w rodzinie: Niszczenie atmosfery miłości i wzajemnego szacunku.
• Brak szacunku dla nauczycieli, przełożonych, starszych: Lekceważenie ich autorytetu i doświadczenia.

Przykazanie piąte: Nie zabijaj.

To przykazanie nakazuje szanować życie ludzkie od poczęcia aż do naturalnej śmierci. Obejmuje także troskę o zdrowie fizyczne i psychiczne.

• Nienawiść, gniew, chęć zemsty: Utrzymywanie w sercu złych uczuć wobec innych.
• Przemoc fizyczna i psychiczna: Bójki, pobicia, znęcanie się, hejt, obrażanie.
• Aborcja, eutanazja: Bezpośrednie zabicie niewinnego życia ludzkiego.
• Niszczenie własnego zdrowia: Nadużywanie alkoholu, narkotyków, niezdrowy tryb życia.
• Zaniedbanie pomocy potrzebującym: Brak reakcji na cierpienie innych, gdy możemy pomóc.

Przykazanie szóste: Nie cudzołóż.

To przykazanie chroni świętość małżeństwa i czystość seksualną. Nakazuje szanować godność ciała ludzkiego jako świątyni Ducha Świętego.

• Myśli nieczyste i pożądliwe: Świadome pielęgnowanie takich myśli, zwłaszcza gdy prowadzą do fantazji seksualnych.
• Pornografia, masturbacja: Korzystanie z materiałów pornograficznych lub samogwałt.
• Cudzołóstwo, zdrada małżeńska: Naruszenie przysięgi małżeńskiej.
• Nieskromne zachowanie, słowa, stroje: Prowokowanie innych do grzechu nieczystości.
• Zdrada w narzeczeństwie: Naruszenie czystości przed ślubem.

Przykazanie siódme: Nie kradnij.

To przykazanie nakazuje szanować własność innych oraz sprawiedliwie traktować innych ludzi i ich dobra. Obejmuje także uczciwość w pracy i w biznesie.

• Kradzież: Przywłaszczenie sobie cudzej własności, małej lub dużej.
• Oszustwo, malwersacja: Działanie niezgodne z prawem i uczciwością w celu uzyskania korzyści materialnych.
• Niszczenie cudzego mienia: Wandalizm, nieostrożne obchodzenie się z pożyczonymi rzeczami.
• Nieuczciwa praca: Pobieranie zapłaty za pracę, której się nie wykonało, lub wykonywanie jej niedbale.
• Zaniedbanie obowiązku oddawania długów: Bezpodstawne unikanie spłacania zobowiązań.

Przykazanie ósme: Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu swemu.

To przykazanie nakazuje mówić prawdę i szanować dobre imię innych. Obejmuje także uczciwość w komunikacji.

• Kłamstwo: Mówienie nieprawdy w celu wprowadzenia kogoś w błąd.
• Obmowa, oszczerstwo, plotkarstwo: Mówienie źle o kimś, często bezpodstawnie, lub rozpowszechnianie informacji, które szkodzą reputacji innych.
• Niesłuszne osądzanie: Przypisywanie innym złych intencji lub czynów bez wystarczających dowodów.
• Zatajanie prawdy, gdy mamy obowiązek ją wyjawić: Milczenie w sytuacji, gdy nasza wypowiedź mogłaby zapobiec złu.
• Używanie języka do krzywdzenia: Mowa nienawiści, hejt, obraźliwe komentarze.

Przykazanie dziewiąte: Nie pożądaj żony bliźniego swego.

To przykazanie nakazuje czystość serca i unikanie pożądliwych myśli i pragnień wobec osób, które nie są naszymi małżonkami.

• Świadome pielęgnowanie pożądliwych myśli: Długotrwałe fantazjowanie o osobach, które nie są naszymi małżonkami.
• Patrzenie na treści pornograficzne: Celowe oglądanie materiałów, które wzbudzają nieczyste pożądanie.
• Rozbudzanie w sobie nieczystych pragnień: Celowe szukanie okazji do grzechu nieczystości.
• Zazdrość o dobra materialne lub sukcesy innych: Chęć posiadania tego, co należy do kogoś innego.

Przykazanie dziesiąte: Ani żadnej rzeczy, która jego jest.

To przykazanie nakazuje unikanie chciwości i zazdrości o dobra materialne, sukcesy czy szczęście innych.

• Chciwość: Nadmierne pragnienie posiadania dóbr materialnych, często kosztem innych lub Boga.
• Zazdrość o sukcesy innych: Smutek z powodu szczęścia lub osiągnięć bliźniego.
• Zazdrość o dobra materialne: Pragnienie posiadania tego, co należy do kogoś innego.
• Nieuczciwe dążenie do bogactwa: Wykorzystywanie innych dla własnych korzyści finansowych.
• Niewdzięczność za otrzymane dobra: Narzekanie na to, co posiadamy, zamiast dziękować Bogu.

Inną pomocną metodą rachunku sumienia jest analiza pod kątem siedmiu grzechów głównych. Są one jakby korzeniami wielu innych grzechów, a ich rozpoznanie pomaga nam zrozumieć, skąd biorą się nasze słabości.

1. Pycha

Pycha to nadmierne, nieuporządkowane mniemanie o sobie, stawianie siebie w centrum. Jest to korzeń wielu innych grzechów, bo gdy stawiamy siebie na pierwszym miejscu, łatwo o lekceważenie Boga i innych.

• Pragnienie bycia zawsze w centrum uwagi.
• Niechęć do przyznania się do błędu.
• Wywyższanie się ponad innych, pogarda.
• Nadmierna duma z własnych osiągnięć, brak wdzięczności.
• Chęć dominowania i narzucania swojej woli.

2. Chciwość

Chciwość to nieuporządkowane pragnienie posiadania dóbr materialnych, pieniędzy, władzy. Prowadzi do egoizmu i często do krzywdzenia innych.

• Nadmierne przywiązanie do pieniędzy i rzeczy materialnych.
• Chęć posiadania za wszelką cenę, nawet kosztem innych.
• Skąpstwo, niechęć do dzielenia się z potrzebującymi.
• Oszustwa finansowe, nieuczciwość w interesach.
• Pracoholizm motywowany wyłącznie chęcią zysku.

3. Nieczystość

Nieczystość to nieuporządkowane pragnienia seksualne, które poniżają godność człowieka. Dotyczy nie tylko czynów, ale także myśli i pragnień.

• Pożądliwe myśli i fantazje.
• Korzystanie z pornografii.
• Samogwałt (masturbacja).
• Zdrada małżeńska.
• Nieskromne zachowanie, słowa, stroje.

4. Zazdrość

Zazdrość to smutek z powodu szczęścia lub dóbr posiadanych przez innych. Prowadzi do niechęci, a nawet nienawiści.

• Smucenie się z powodu sukcesów innych.
• Cieszenie się z czyjegoś nieszczęścia.
• Plotkowanie i obmawianie w celu zniszczenia czyjejś reputacji.
• Niechęć do współpracy i dzielenia się.
• Pragnienie posiadania tego, co mają inni.

5. Nieumiarkowanie

Nieumiarkowanie to brak panowania nad swoimi pragnieniami, zwłaszcza związanymi z jedzeniem, piciem, rozrywką.

• Przejadanie się, obżarstwo.
• Nadużywanie alkoholu lub innych używek.
• Nadmierne oddawanie się rozrywkom kosztem obowiązków.
• Uzależnienie od gier komputerowych, internetu.
• Brak umiaru w korzystaniu z mediów społecznościowych.

6. Gniew

Gniew to nieuporządkowana reakcja na zło, która prowadzi do nienawiści, chęci zemsty, agresji.

• Utrzymywanie w sercu urazy i chęci zemsty.
• Wybuchy złości, krzyk, obrażanie innych.
• Przemoc fizyczna lub psychiczna.
• Niecne myśli wobec osób, które nas skrzywdziły.
• Niecierpliwość i drażliwość w relacjach.

7. Lenistwo (Acedia)

Lenistwo to nie tylko fizyczna niechęć do pracy, ale przede wszystkim duchowe znużenie, obojętność na sprawy Boże, brak gorliwości w dobrym.

• Unikanie modlitwy i obowiązków religijnych.
• Odwlekanie ważnych spraw, prokrastynacja.
• Brak zaangażowania w życie duchowe i społeczne.
• Zniechęcenie, apatia, poczucie beznadziei.
• Nadmierne oddawanie się przyjemnościom, aby uniknąć wysiłku.

Grzechy, o których często zapominamy: lista kontrolna

Czasami w ferworze spowiadania się z konkretnych czynów zapominamy o tym, co jest równie ważne o tym, czego nie zrobiliśmy, a powinniśmy. Są to grzechy zaniedbania. To sytuacje, gdy nasza miłość do Boga i bliźniego jest zbyt słaba, by podjąć konkretne działanie.

• Brak modlitwy: Zaniedbanie codziennej rozmowy z Bogiem, brak wdzięczności, proszenia o pomoc.
• Zaniedbanie jałmużny: Niepomaganie potrzebującym materialnie lub duchowo, gdy mamy taką możliwość.
• Niereagowanie na zło: Milczenie w obliczu niesprawiedliwości, kłamstwa, krzywdy, gdy moglibyśmy zareagować.
• Brak troski o bliskich: Zaniedbanie relacji z rodziną, przyjaciółmi, ignorowanie ich potrzeb.
• Unikanie obowiązków: Uchylanie się od pracy, odpowiedzialności, sprawowania opieki.
• Pycha intelektualna: Uznawanie tylko własnych poglądów, niechęć do uczenia się od innych.
• Plotkarstwo i obmowa: Mówienie źle o innych za ich plecami, nawet jeśli to prawda, ale niepotrzebnie szkodzi ich dobremu imieniu.
• Lenistwo duchowe: Brak chęci do rozwoju duchowego, zadowolenie się powierzchowną wiarą.

Nasze obowiązki wynikające ze stanu życia również mogą być źródłem grzechów, zarówno czynów, jak i zaniedbań.

• Jako małżonek/małżonka: Zaniedbanie okazywania miłości, szacunku, wsparcia; egoizm; brak troski o wspólnotę małżeńską; niewierność.
• Jako rodzic: Zaniedbanie wychowania dzieci w wierze; nadmierna pobłażliwość lub nadmierna surowość; brak czasu dla dzieci; kłótnie z małżonkiem na oczach dzieci; niezapewnienie bezpieczeństwa.
• Jako pracownik/pracownica: Niewykonywanie pracy sumiennie; spóźnianie się; lenistwo; kradzież czasu pracy; oszustwa; brak szacunku dla przełożonych.
• Jako uczeń/uczennica: Niewykonywanie obowiązków szkolnych; ściąganie; brak szacunku dla nauczycieli; używanie wulgaryzmów.
• Jako obywatel: Niepłacenie podatków; łamanie prawa; brak troski o dobro wspólne; obojętność na problemy społeczne.

W dzisiejszym świecie pojawiają się również nowe formy grzechu, często związane z rozwojem technologii i kulturą konsumpcjonizmu. Warto zwrócić na nie uwagę:

• Hejt i mowa nienawiści w internecie: Celowe obrażanie, poniżanie i atakowanie innych osób w sieci.
• Uzależnienie od smartfona i mediów społecznościowych: Poświęcanie nadmiernej ilości czasu na wirtualny świat, zaniedbywanie realnych relacji i obowiązków.
• Rozpowszechnianie fałszywych informacji (fake news): Świadome lub nieświadome szerzenie nieprawdziwych wiadomości, które mogą szkodzić innym.
• Cyberprzemoc: Nękanie, zastraszanie, szantażowanie za pomocą internetu i telefonu.
• Pracoholizm: Nadmierne poświęcanie się pracy kosztem życia rodzinnego, zdrowia i odpoczynku.
• Konsumpcjonizm: Nieustanne pragnienie posiadania coraz więcej dóbr materialnych, nawet jeśli ich nie potrzebujemy.
• Grzechy przeciwko ekologii: Marnotrawienie zasobów naturalnych, zanieczyszczanie środowiska, brak troski o planetę, która jest naszym wspólnym domem.
• Oszustwa finansowe online: Wyłudzanie pieniędzy, phishing, nieuczciwe transakcje w internecie.

Od rachunku sumienia do konfesjonału: jak dobrze zakończyć przygotowanie

Po przeprowadzeniu rachunku sumienia, kluczowe stają się dwa ostatnie etapy przygotowania do spowiedzi: żal za grzechy i mocne postanowienie poprawy. To one nadają sens całemu procesowi.

Żal za grzechy nie musi być uczuciem wielkiego smutku. Najważniejsze jest, aby był szczery abyśmy naprawdę pragnęli odwrócić się od tego, co nas oddala od Boga. Możemy go wzbudzić poprzez:

• Refleksję nad Bożą miłością: Zrozumienie, jak bardzo Bóg nas kocha i jak bardzo grzech rani tę miłość.
• Uświadomienie sobie konsekwencji grzechu: Jak nasze złe czyny wpływają na nas, na innych i na naszą relację z Bogiem.
• Modlitwę: Prośbę do Ducha Świętego o dar szczerego żalu.
• Skupienie na miłosierdziu Bożym: Wiedząc, że Bóg zawsze chętnie przebacza, łatwiej nam żałować za popełnione zło.

Mocne postanowienie poprawy to nie obietnica, że nigdy więcej nie zgrzeszymy. Nikt z nas nie jest doskonały. Chodzi raczej o realną i szczera wolę unikania grzechów, zwłaszcza tych, które najczęściej popełniamy, i życia zgodnie z wolą Bożą. Jak je wzmocnić?

• Konkretność: Zamiast ogólnego "będę lepszy", postanówmy np. "będę modlił się rano i wieczorem", "będę unikał plotek w pracy", "będę starał się nie kłócić z rodzeństwem".
• Realizm: Postanowienia powinny być możliwe do zrealizowania w naszym codziennym życiu.
• Pomoc Boża: Prośba o siłę do wytrwania w dobrym postanowieniu.
• Unikanie okazji do grzechu: Jeśli wiemy, że pewne sytuacje nas kuszą, starajmy się ich unikać.

Gdy jesteśmy już gotowi, udajemy się do konfesjonału. Oto jak może przebiegać spowiedź:

1. Wejście do konfesjonału: Zrób znak krzyża, usiądź naprzeciw kapłana lub za kratkami.
2. Rozpoczęcie spowiedzi: Kapłan może rozpocząć od pozdrowienia. Ty zaczynasz od słów: "Przez tę spowiedź chcę wyznać moje grzechy. Ostatnią spowiedź miałem/miałam [czas, np. miesiąc, rok temu]. Z tej spowiedzi nie pamiętam żadnych grzechów ciężkich / z tej spowiedzi zgrzeszyłem/zgrzeszyłam [wymień grzechy ciężkie, jeśli były]."
3. Wyznanie grzechów: Wymień wszystkie zapamiętane grzechy ciężkie. Nie musisz podawać dokładnej liczby, jeśli nie pamiętasz, ale jeśli wiesz, że np. ukradłeś coś 10 razy, możesz powiedzieć: "Ukradłem kilka razy". Grzechy lekkie możesz wyznać, jeśli chcesz, ale nie jest to obowiązkowe. Ważne jest, aby mówić szczerze i nie zatajać niczego.
4. Słuchanie pouczenia kapłana: Kapłan, wysłuchawszy Twoich grzechów, udzieli Ci rady, pocieszenia i nałoży pokutę. Słuchaj uważnie, to część sakramentu.
5. Wyznanie żalu i postanowienia: Po wysłuchaniu kapłana, wyraź żal za grzechy i zapewnij o mocnym postanowieniu poprawy.
6. Rozgrzeszenie: Kapłan udzieli Ci rozgrzeszenia, czyli daru przebaczenia od Boga. W tym momencie Bóg wybacza Ci Twoje grzechy.
7. Pokuta: Po spowiedzi należy jak najszybciej wypełnić nałożoną pokutę (np. modlitwę). Jest to wyraz zadośćuczynienia.

Pamiętaj, że kapłan jest tylko narzędziem Bożego miłosierdzia. Celem spowiedzi jest pojednanie z Bogiem i odzyskanie pokoju serca.